Gündem 21, kalkınma ve çevre arasında denge kurulmasını hedefleyen “sürdürülebilir gelişme” kavramının yaşama geçirilmesine yönelik, küresel uzlaşmanın ve politik taahhütlerin en üst düzeydeki ifadesi olan bir eylem planıdır.

Gelecek yüzyıla açılan yolda “sürdürülebilir gelişme” konulu Gündem 21`in çıkış noktası, Haziran 1992`de Rio de Janeiro`da yapılan ve “Yeryüzü Zirvesi” olarak adlandırılan Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı`dır.

1992 Rio Yeryüzü Zirvesi’nde “sürdürülebilir kalkınma”, tüm insanlığın 21. yüzyıldaki ortak hedefi olarak benimsenmiş ve bu doğrultuda, 21. yüzyılda çevre ve kalkınma sorunlarıyla başa çıkılmasına ve sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşılmasına yönelik ilkeleri ve eylem alanlarını ortaya koyan “Gündem 21” başlıklı Eylem Planı, Zirve’nin temel çıktısı olarak, BM üyesi ülkelerce kabul edilmiştir.

Gündem 21, “İnsanlık, tarihsel bir dönüm noktasındadır” cümlesiyle açılmaktadır. Uluslar arasında ve ulusların kendi içerisindeki eşitsizliklere, giderek artan yoksulluk, açlık, hastalıklar ve cehalete, ekosistemlerdeki kötüleşmeye dikkat çekilmektedir. Çıkış yolu olarak ise, temel gereksinimlerin karşılanmasını, yaşam standartlarının iyileştirilmesini, ekosistemlerin daha iyi korunması ve yönetimini ve daha güvenli bir geleceğe giden yolun yapı taşlarının döşenmesini sağlayacak küresel ortaklık kavramı gündeme getirilmektedir.

Gündem 21’in, bir yandan günümüzdeki ağırlıklı sorunların üstesinden gelmeye çalışırken, öte yandan da dünyamızı 21. yüzyılın tehditlerine karşı hazırlamayı hedeflediği vurgulanmaktadır. Gündem 21, kalkınma ve çevre işbirliğinde küresel uzlaşmanın ve politik taahhütlerin en üst düzeydeki ifadesi olarak nitelendirilmektedir.

Gündem 21’in başarıyla uygulanmasından öncelikle ve esas olarak hükümetlerin sorumlu olacağı belirtilmekle birlikte, bu sürece, halkın ve hükümet-dışı kuruluşlarla diğer grupların etkin bir biçimde katılımının sağlanması gereği vurgulanmaktadır. Son olarak, Gündem 21’in dinamik bir program olduğuna dikkat çekilmekte ve bu sürecin, sürdürülebilir kalkınma için yeni bir küresel ortaklığın başlangıcı olduğu belirtilmektedir.

Gündem 21’in temel yaklaşımı, tüm program alanlarına yönelik finansman politikalarının belirlenmesi, yeni kaynakların yaratılması, uygulanabilir teknik ve ekonomik araçların belirlenmesi, merkezi yönetim-yerel yönetim ilişkilerinin “yerinden yönetim” anlayışı doğrultusunda güçlendirilmesi, hükümetler ve hükümet-dışı kuruluşlar arasında işbirliğinin geliştirilmesi ve halkın etkin katılımının sağlanması gibi öncelikler üzerine bina edilmiştir. Gündem 21 üç ana ve bir tamamlayıcı kısımdan oluşmakta ve toplam 40 bölümü içermektedir. Katılımcı yaklaşımın, bu küresel eylem planının tamamına yansımış olduğu görülmektedir.

GÜNDEM 21’in Bölüm Başlıkları

KISIM I: SOSYAL VE EKONOMİK BOYUTLAR
 
Bölüm 1:
Giriş
 
Bölüm 2:
Gelişmekte olan ülkelerde sürdürülebilir gelişmenin hızlandırılması için uluslararası işbirliği
 
Bölüm 3:
Yoksullukla mücadele
 
Bölüm 4:
Tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesi
 
Bölüm 5:
Demografik dinamikler ve sürdürülebilirlik
 
Bölüm 6:
İnsan sağlığının korunması ve kollanması
 
Bölüm 7:
Sürdürülebilir insan yerleşimleri gelişmesinin desteklenmesi
 
Bölüm 8:
Karar alma sürecinde çevre ve kalkınmanın bütünleştirilmesi
 
KISIM II: KALKINMA İÇİN KAYNAKLARIN KORUNMASI VE YÖNETİMİ
 
Bölüm 9:
Atmosferin korunması
 
Bölüm 10:
Toprak kaynaklarının planlanması ve yönetimine bütünleşik yaklaşım
 
Bölüm 11:
Ormansızlaşma ile mücadele
 
Bölüm 12:
Hassas ekosistemlerin yönetimi: çölleşme ve kuraklık ile mücadele
 
Bölüm 13:
Hassas ekosistemlerin yönetimi: dağların sürdürülebilir gelişmesi 
 
Bölüm 14:
Sürdürülebilir tarımın ve kırsal kalkınmanın desteklenmesi
 
Bölüm 15:
Biyolojik çeşitliliğin korunması
 
Bölüm 16:
Biyoteknolojinin çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi
 
Bölüm 17:
Okyanusların, kapalı ve yarı-kapalı denizler de dahil olmak üzere her türlü denizin ve kıyı alanların korunması ve bunların canlı kaynaklarının korunması, rasyonel kullanımı ve geliştirilmesi
 
Bölüm 18: 
Tatlısu kaynaklarının temini ve kalitesinin korunması: Su kaynaklarının geliştirilmesi, yönetimi ve kullanımında bütünleşik yaklaşımların uygulanması
 
Bölüm 19:
Zehirli ve tehlikeli ürünlerin yasadışı uluslararası dolaşımı dahil olmak üzere, zehirli kimyasal maddelerin çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi
 
Bölüm 20:
Tehlikeli atıkların yasadışı uluslararası dolaşımı dahil olmak üzere, tehlikeli atıkların çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi
 
Bölüm 21:
Katı atıkların ve atıksuların çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi
 
Bölüm 22:
Radyoaktif atıkların güvenli ve çevresel açıdan sağlıklı bir şekilde yönetimi
 
KISIM III: TEMEL GRUPLARIN ROLLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ 
 
Bölüm 23:
Başlangıç
 
Bölüm 24:
Sürdürülebilir ve hakkaniyetli gelişme yönünde kadınlar için küresel eylem
 
Bölüm 25:
Sürdürülebilir gelişmede çocuklar ve gençlik
 
Bölüm 26:
Yerli halkların ve toplulukların rollerinin tanınması ve güçlendirilmesi
 
Bölüm 27:
Hükümet-dışı kuruluşların rolünün güçlendirilmesi
 
Bölüm 28:
Gündem 21`in desteklenmesinde yerel yönetimlerin girişimleri
 
Bölüm 29:
İşçilerin ve işçi sendikalarının rolünün güçlendirilmesi
 
Bölüm 30:
İş çevrelerinin ve sanayinin rolünün güçlendirilmesi
 
Bölüm 31:
Bilimsel ve teknolojik topluluk
 
Bölüm 32:
Çiftçilerin rolünün güçlendirilmesi
 
KISIM IV: UYGULAMA ARAÇLARI 
 
Bölüm 33:
Mali kaynaklar ve mekanizmalar
 
Bölüm 34:
Çevresel açıdan sağlıklı teknolojinin transferi, işbirliği ve kapasite geliştirilmesi
 
Bölüm 35:
Sürdürülebilir gelişme için bilim
 
Bölüm 36:
Öğretimin, kamu duyarlılığının ve eğitimin özendirilmesi
 
Bölüm 37:
Kapasite geliştirmeye yönelik ulusal mekanizmalar ve uluslararası işbirliği
 
Bölüm 38:
Uluslararası kurumsal düzenlemeler
 
Bölüm 39:
Uluslararası hukuki araçlar ve mekanizmalar
 
Bölüm 40:
Karar alma sürecinde bilgi